واقعا ارزش پرستیدن نداره؟

((گرفتار روزگاری هستیم که اهل علم فقط عدهٔ کمی، مبتلی به هزاران رنج و محنت، باقی مانده، که پیوسته در اندیشهٔ آنند که غفلتهای زمان را فرصت جسته به تحقیق در علم و استوارکردن بپردازن.))

                                                                           خیام

عکاسیم خوبه نه؟

یه بیت زیبا که بر سر در ورودی حافظیه شیراز نوشته شده (قطعا واسه بعد از مرگش سروده) :

بر سر تربت ما گر گذری همت خواه          

               که زیارتگه رندان جهان خواهد بود

هر وقت خوش که دست دهد مغتنم شمار

                 کس را وقوف نیست که انجام کار چیست

روزی که چرخ از گل ما کوزه ها کند

              زنهار کاسه سر ما پر شراب کن

                                        (در ضمن به حافظ  شارح خیام هم میگن)

این همه عکس می و نقش نگارین که نمود

                      یک فروغ رخ ساقی است که در جام افتاد

راز درون پرده زرندان مست پرس

                 کاین حال نیست زاهد عالی مقام را

                                   (حافظ هم به زاهد حمله ور میشه اما چقدر با حمله خیام فرق داره)

شعر زیبایی از  حیدر یغما شاعر خشتمال نیشابوری  که واسه سنگ قبرش سروده :

قرعه دانش بنام خشتمالی میزند

                  آفرین بر خاک شاعر پرور ایران من

من رسالت دارم اندر شعر جای شبهه نیست

                شعر من وحی من و دیوان من قران من

جایم اندر سینه اهل خرد خواهد نمود

                 من اگرگشتم فنا اشعار جاویدان من

                                    حیدر یغما (خشتمال نیشابوری)

سعدیا دی رفت و فردا همچان در دست نیست

                  در میان این و ان فرصت شمار امروز را

                                  (سعدی هم مثل خیام خوش میگذرونه)

اشعاری از خیام با توضیحان صادق هدایت

از ابتدای حوانی زندگی را تلخ و ناگوار میدیده و داروی خود را در شراب تلخ میدیده

امروز که نوبت جوانی من است

می نوشم از ان که کامرانی من است

عیبم مکنید گر چه تلخ است خوش است

تلخ است چرا که زندگانی من است

و در این رباعی افسوس رفتن جوانی را میخورد

افسوس که نامه جوانی طی شد

وان تازه بهار زندگانی دی شد

حالی که ورا نام جوانی گفتند

معلوم نشد که کی امد و کی شد

دیوژن معروف روزی در شهر اتن با فانوسی روشن جستجوی یک نفر انسان مینمود و عاقبت پیدا نکرد .اما خیام وقت خود را به تکاپوی بیهوده تلف نکرده و با اطمینان میگوید:

گاوی است بر اسمان قرین پروین

یک گاو دگر نهفته در زیر زمین

گر بینایی چشم حقیقت بگشا

زیر و زبر دو گاو مشتی خر بین

موضوع شراب در رباعیات خیام مقام خاصی دارد .اگر چه خیام مانند ابن سینا در خوردن شراب زیاده روی نمی کرده ولی در مدح تا اندازه ای اغراق میگوید. شاید بیشتر مقصودش مدح منهیات مذهبی است . ولی در نوروز نامه یک فصل کتاب مخصوص منافع شراب است و نویسنده از روی تجربیات دیگران و ازمایش شخصی منافع شراب را شرح میدهد و در انجا اسم ابوعلی سینا و محمد زکریای رازی را ذکر میکند (ص 60) :((...هیچ چیز در تن مردم نافع تر از شراب نیست  خاصه شراب انگوری تلخ و صافی  خاصیتش ان است که غم را ببرد و دل را خرم کند)).(ص 61) : ((و در بهشت نعمت بسیار است و شراب بهترین نعمتهاء بهشت است))

افسوس که بی فایده فرسوده شدیم

و داس سپهر سرنگون سوده شدیم

دردا و ندامتا که تا چشم زدیم

نابوده به کام خویش نابوده شدیم

با یار چو ارمیده باشی همه عمر

لذات جهان چشیده باشی همه عمر

هم اخر کار رحلتت خواهد بود

خوابی باشد که دیده باشی همه عمر

اکنون که زخوشدلی بجز نام نماند

یک همدم پخته جز می خام نماند

دست طرب از ساغر می بازمگیر

امروز که در دست بجز جام نماند

تا خاک مرا بقالب امیخته اند

بس فتنه که از خاک برانگیخته اند

من بهتر این نمیتوانم بودن

کز بوته مرا چنین برون ریخته اند

اجزای پیاله ای که در هم پیوست

بشکستن ان روا نمیدارد مست

چندین سر و ساق نازنین از سر و دست

از مهر که پیوست و به کین که شکست

پیری دیدم به خانه خماری

گفتم نکنی زرفتگان اخباری

گفتا  می خور که همچو ما بسیاری

رفتند و خبر باز نیامد باری

از تن چو برفت جان پاک من و تو

خشتی دو نهند بر مغاک من و تو

وانگاه برای خشت گور دگران

در کالبدی کشن خاک من و تو

زان کوزه می که نیست در وی ضرری

پر کن قدحی بخور بمن ده دگری

زان پیش ای پسر که در رهگذری

خاک من و تو کوزه کند کوزه گری

بر گوزه گری پریر کردم گذری

از خاک همی نمود هردم هنری

من دیدم اگر ندید هر بی بصری

خاک پدرم در کف هر کوزه گری

من بی می ناب زیستن نتوانم

بی باده کسیدن بار تن نتوانم

من بنده ان دمم که ساقی گوید

یک جام دگر بگیر و من نتوانم

چون مرده شوم خاک مرا گم سازید

احوال مرا عبرت مردم سازید

خاک تن من به باده اغشته کنید

وز کالبدم خشت سر خم سازید

چون درگذرم به باده شویید مرا

تلقین زشراب ناب گویید مرا

خواهید که بروز حشر یابید مرا

از خاک در میکده جویید مرا

چندان بخورم شراب کاین بوی شراب

اید زتراب   چون روم زیر تراب

گر بر سر خاک من رسد مخموری

از بوی شراب من شود مست و خراب

روزی که نهال عمر من کنده شود

واجزام زیکدگر پراکنده شود

گر زانکه صراحئی کنند از گل من

حالی که زباده پر کنی کنده شود

ای صاحب فتوی زتو پرکارتریم

با این همه مستی زتو هوشیارتریم

تو خون کسان خوری و من خون رزان

انصاب بده      کدام خونخوارتریم

چون نیست مقام ما در این دهر مقیم

پس بی می و معشوق خطائیست عظیم

جز راه قلندران میخانه مپوی

جز باده  و جز سماع و جز یار مجوی

بر کف قدح باده و بر دوش سبوی

می نوش کن ای نگار و بیهوده مگوی

ساقی غم من بلند اوازه شده است

سرمستی من برون زاندازه شده است

با موی سپید سرخوشم کز می تو

پیرانه سرم  بهار دل تازه شده است

من ظاهر نیستی و هستی دانم

من باطن هر فراز و پستی دانم

با این همه از دانش خود شرمم باد

گر مرتبه ای ورای مستی دانم

این قافله عمر عجب میگذرد

دریاب دمی که با طرب میگذرد

ساقی  غم فردای حریفان چه خوری؟

پیش ار پیاله را که شب میگذرد

هنگام سپیده دم خروس سحری

 دانی که چرا همی کند نوحه گری؟

یعنی که نمودند در ایینه صبح

کز عمر شبی گذشت و تو بی خبری

سخنانی از بزرگان درمورد خیام:
فيتز جرالد
نخستين كسي كه به خيام اعتبار بخشيد و رباعياتاو را از لحاظ محتوا، ترجمه و تقسيم بندي كرد، فيتزجرالد بود. خيام از نظر فيترجرالد: خورشيد طلوع مي كند و ميكده باز مي شود. خيام متفكر است و در بحر فكر فرومي رود و شراب مي نوشد. از فنا پذيري زندگاني و عجز عقل از حل معماي هستي متاثراست، خشمناك مي شود، عاصي مي شود و به بيان انديشه و احساسات مي پردازد. بعدمستي او فرو مي نشيند و چون شب فرا مي رسد و ماه طلوع مي كند، خيام در درياي اندوهو غصه غوطه ور مي شود.

كريستين سن
محقق دانماركي كه رباعيات خيام را ازحيث مضمون دسته بندي كرده است؛ از قبيل: انسانيت پشيماني و عصيان و…
كريستينسن در مورد خيام گفته است: « چگونه ممكن است فردي كه مالك مشاعر خويش است اين همه تصورات متناقص داشته باشد».
در پيرو سخنان كريستين سن بايد گفت كه رباعيات خيام از لحاظ كيفيت و كميت بسيار متنوع است. صادق هدايت در توجيه اين تنوع اينگونه اظهارنظر كرده است: « هر كسي كه شرابي نوشيده و مست شده و ترانه اي را سروده، از ترس تكفير، آن رباعي را به خيام نسبت داده است.»

پير پاسكال
پير پاسكال نيز همچون آناتول فرانس بر اين عقيده است كه خيام يك شاعر نهليستي است. وي بااشاره به اين رباعي خيام:
چون حاصل آدمي در اين دير دو در جز خون دل و دادنجان نيست دگر
خرم دل آنكس كه نيامد به وجود آسوده كسي كه خود نزاد از مادر
ميگويد كه ريشه تمام نيست انگاري ها از رباعيات خيام سرچشمه مي گيرد.

پروفسور كاول
پروفسوركاول خيام را از لحاظ قريحه و نبوغ يكي مي داند و اعتقاد دارد هر دو مرداني با خردو دل آگاهند.

پروفسور كامپوري
پروفسور كامپوري گفته كه خيام به زبان يوناني احاطه داشته است. وي در مورد او مي گويد كه خيام به ارسطو، افلاطون،آپولونيوس عشق مي ورزيد، و پيرو فلسفه مشايي بوده است. 

 

زمخشری دانشمند معروف

خیام را حکیم جهان و فیلسوف گیتی نامیده است .

 بقیه رو در ادامه مطلب میزارم

فريدون مشيري درباره‌ي خیام چنين سروده است

حكيم نيشابور

رباعیاتی از خیام که زیباترینهاست

گر می نخوری طعنه مزن مسـتان را

 بنیاد مکن تو حــیـلـــه و دسـتان را

 تو غره به آن مشو که می، می نخوری

 صد لقمه خوری که می غلام است آن را

می میخورم و مخالفان از چپ و راست

 گویند مخور باده که دین را اعداست

چون دانستم می عدو دین است

والله بخورم خون عدو را که رواست

هرچند که رنگ و بوی زیباست مرا

چون لاله رخ و چو سرو بالاست مرا

معلومم نشد که در طربخانه خاک

 نقاش ازل از بهر چه آراست مرا

باقیشو تو ادامه مطلب میزارم

 . توصیه میکنم حتما تا اخرش بخونین

بر چشم تو عالم ار چه مي‌آرايند

گویند هرانکسان که با پرهیزند

زآنسان که بمیرند چنان رخیزند

ما با می و معشوقه از آنیم مدام

باشد که به حشرمان چنان انگیزند 

هر لحظه با دام دگری پابستی

گفت شیخا  هر انچه گویی هستم

ایا تو چنان که مینمایی هستی؟

ابر آمد و باز بر سر سبزه گزيست                         بي باده گلرنگ نمي بايد زيست

اين سبزه كه امروز تماشاگه ماست                         تا سبزه خاك ما تماشاگه كيست

* * *

بر چهره گل نسيم نوروز خوش است         در صحن چمن روي دل افروز خوش است

از دي كه گذشت هر چه گويي خوش نيست     خوش باش و ز دي مگو كه امروز خوش است

***

مي نوش كه عمر جاوداني اين است            خود حاصل از دور جواني اين است

هنگام گل و باده و ياران سر مست             خوش باش دمي كه زندگاني اين است

***

بر شاخ اميد اگر بري يافتمي                     هم رشته خويش را سري يافتمي

تا چند ز تنگناي زندان وجود                       اي كاش سوي عدم دري يافتمي

***

از جمله رفتگان اين راه دراز                        باز آمده كو كه به ما گويد راز

هان بر سر اين دو راهه آز و نياز                  چیزی نگذاری كه نمي آيي باز

***

اي دل! غم اين جهان فرسوده مخور               بيهوده نه اي غمان بيهوده مخور

چون بوده گذشت و نيست نابوده پديد           خوش باش غم بوده و نابوده مخور

***

چون حاصل آدمي در اين شورستان               جز خوردن غصه نيست تا كندن جان

خرم دل آنكه زين جهان زود برفت                و آسوده كسي كه خود نيامد به جهان

***

درياب كه از روح جدا خواهي رفت              در پرده اسرار فنا خواهي رفت

مي نوش نداني از كجا آمده اي                    خوش باش نداني به كجا خواهي رفت

***

مي خوردن و شاد بودن آيين من است           فارغ بودن ز كفر و دين، دين من است

گفتم به عروس دهر كابين تو چيست             گفتا دل خرم تو كه آيين من است

***

در دايره اي كه آمدن و رفتن ماست                 آن را نه بدايت نه نهايت پيداست

كس مي نزند دمي در اين عالم راست         كه اين آمدن از كجا و رفتن به كجاست

***

اين يك دو سه روزه نوبت عمر گذشت         چون آب به جويبار و چون باد به دشت

هرگز غم دو روز فرا ياد مگشت             روزي كه نيامدست و روزي كه گذشت

*******

همه را خوشند که مطرب بزند به تار چنگی            من زان خوشم که چنگی بزنم به تار مویت

*******

بر ان چشم سیه صد افرین باد           که در عاشق کشی سحر افرین است

*******

من گدا و تمنای وصل او هیهات           مگر به خواب بینم خیال منظر دوست

*******

اگر چه دوست به چیزی نمی خرد مارا           به عالمی نفروشیم مویی ز سر دوست

*******

زلف او دام است و خالش دانه ان دام و من           بر امید دانه ای افتاده ام در دام دوست

*******

عاشق که شد که یار به حالش نظر نکرد           ای خواجه درد نیست وگر نه طبیب هست

*******

می چکد شیر از لب همچون شکرش           گرچه در شیوه گری هر مژه اش قتالیست

*******

در سینه دلم گم شده تهمت به که بندم           جز تو در این خانه کسی راه ندارد

*******

نقش بستم رخ زیبای تو در خانه دل خانه           ویران شد و ان نقش به دیوار بماند

*******

من که در اتش سودای تو اهی نزنم           کی توان گفت که بر داغ دلم صابر نیست

روز اول که سر زلف تورا دیدم گفتم            که پریشانی این سلسله را اخر نیست

*******

چیست این سقف بلند ساده بسیار نقش؟           زین معما در جهان هیچکس اگاه نیست

*******

*******

*******

*******

*******

گر بود عمر به میخانه رسم بار  دگر           بجز از خدمت رندان نکنم کار دگر

خرم ان روز که با دیده گریان بروم            تا زنم اب در میکده یک بار دگر

*******

فکر بلبل همه این است که گل شد یارش           گل در اندیشه که چون عشوه کند در کارش

دلربایی همه ان نیست که عاشق بکشد           خواجه ان است که باشد غم خدمتکارش

*******

*******

قصر فردوس به پادشاه عمل می بخشند           ما رندیم و گدا دیر مغان مارا بس

بنشین بر لب جوی و گذر عمر بین            کاین اشارت زجهان گذران مارا بس

*******

ای که در کوچه معشوقه ما میگذری           بر حذر باش که سر می شکند دیوارش

ان سفر کرده که صد قافله دل همره اوست          هر کجا هست خدایا به سلامت دارش

    فارغ از میکده و هر چه در ان هست شویم

        عادت ماست که بی وقفه به دریا بزنیم

            مشگل خویش به پیشانی فردا بزنیم

                 عادت ماست که با اهل وفا یار شویم

                      رشته زلف بگیریم و وفادار شویم

آنگاه كه در پگاه نخستين بامداد از نخستين روز سال نو نقاب شب از پرده آسمان فرو مي افتد و خورشيد درخشان رخساره دلرباي خود را برگيتي و باشندگان آن مي نماياند و آنگاه كه نخستين نسيم بامداد بهاري با بوي خوش نو گلان نو شكفته آذين بخش گستره سبز چمنزارها و مرغزارهاست و غنچه هاي به ناز آرميده در پرنيان سبز نو برگ ها به بانگ و ترانه مرغان به بزم رفته در اوج آبي آسمان نرم نرمك ديده مي گشايند، نوروز، روز نو، روز تازگي و طراوت، روز تولد دوباره گيتي اغاز مي شود، روزي كه تعلق خاطر طبيعت با رنگ سبز است و هستي مفهومي از ميلاد

یه تاریخچه کوچیک از عید باستانی دارم که تو ادامه مطلب میزارم

امیدوارم نخونده باشین